Əksər yeni başlayanlar düşünür ki, treydinq qrafiklərlə başlayır. Əslində isə belə deyil. Treydinq ilk növbədə gözləntilərlə başlayır və bir çox insan hələ ilk əməliyyatını açmamış məhz burada səhv edir.
Mən doqquz ildir bazardayam. Bu müddətdə yeni treyderlərin uğur qazandığını da görmüşəm, bir neçə həftə ərzində tükənib bazardan uzaqlaşdığını da. Aradakı əsas fərq çox vaxt istedad deyil. Fərq bazara hansı düşüncə ilə daxil olmaqda, riskə necə yanaşmaqda və ilk addımları necə atmaqda olur.
Mükəmməl strategiya axtarmağı dayandır
Demək olar ki, hər yeni başlayan qısa yol axtarır: sehrli strategiya, heç vaxt səhv etməyən pattern və ya hər dəfə qazandıran siqnal. Amma belə bir sistem mövcud deyil. Əgər olsaydı, bazarın özü uzun müddət fəaliyyət göstərə bilməzdi.
Əslində işləyən yanaşma daha sadə və hətta darıxdırıcıdır. Bir aktiv seçirsən, müəyyən zaman intervalında işləyirsən və eyni prosesi dəfələrlə təkrarlayırsan. Zaman keçdikcə həmin proses sənin vərdişinə çevrilir. Treydinqdə üstünlük hansısa gizli pattern tapmaqda deyil, başqaları daim yeni strategiya axtararkən sənin eyni sistemə sadiq və ardıcıl qala bilməyindədir.
Bazarın vecinə deyil ki, sən nə qədər qazanmaq istəyirsən
Yeni treyderlərin ən böyük səhvlərindən biri qrafiklə deyil, pulla ticarət etmələridir. Onlar bazarda uyğun şərait yarandığı üçün deyil, həmin gün müəyyən məbləğ qazanmaq istədikləri üçün mövqeyə daxil olurlar.
Amma bazar sənin gündəlik, həftəlik və ya aylıq qazanc hədəflərinə uyğun hərəkət etmir. Qiymət hərəkətə keçəndə sənin nə qədər qazanmaq istəməyinin heç bir əhəmiyyəti yoxdur. Buna görə də məqsədinə görə deyil, bazardakı real şəraitə görə ticarət etməyə başladığın gün həqiqi öyrənmə prosesi başlayır.
Kiçik həcm ən yaxşı müəllimlərdən biridir
Yeni başlayanların başqa bir səhvi həddindən artıq böyük mövqelər açmaqdır. Məbləğ böyüdükcə insanın emosiyaları da qərarlarına daha çox təsir etməyə başlayır. Qorxu, tamah və panika isə treyderi əvvəlcədən qurduğu plandan uzaqlaşdırır.
Başlanğıcda çox kiçik həcmdə ticarət etmək daha faydalıdır. Zərər etdikdə itirdiyin məbləğ səni ciddi şəkildə narahat etməyəcək qədər kiçik olmalıdır. Bu zaman beynin qazanc və zərərdən daha çox prosesə fokuslana bilir. Bacarıq sakit şəraitdə inkişaf edir, panika içində yox.
Sakit bazarlar düşündüyündən daha çox şey öyrədir
Təcrübəsiz treyderlər adətən yavaş bazar günlərini sevmirlər. Qiymət az hərəkət etdikdə onlara elə gəlir ki, heç nə baş vermir. Əslində isə intizam məhz belə günlərdə formalaşır.
Sakit bazar sənin həqiqi vərdişlərini üzə çıxarır. Mövqe açmaq üçün özünü məcbur edirsənmi? Olmayan siqnalları görməyə çalışırsanmı? Hər dəqiqə qrafiki yoxlayırsanmı? Heç nə baş verməyəndə səbirli qala bilirsənsə, bazarda böyük hərəkətlər başlayanda daha hazırlıqlı olacaqsan.
İlk qələbələr bəzən ilk məğlubiyyətlərdən daha təhlükəlidir
Yeni treyder ilk əməliyyatlarında qazanc əldə etdikdə treydinqin düşündüyündən daha asan olduğu qənaətinə gələ bilər. Problem də məhz bundan sonra başlayır. Mövqenin həcmi artırılır, daha çox risk götürülür və bir neçə uğurlu əməliyyatdan sonra insan özünü bazardan daha ağıllı hiss etməyə başlayır.
Buna görə ilk qələbəndən sonra qazandığın pula deyil, davranışına diqqət et. Riskini dərhal artırmaq istəyirsənsə və daha böyük qazanc dalınca qaçmağa başlayırsansa, bu ciddi xəbərdarlıq siqnalıdır. Uzun müddət bazarda qala bilən treyderlərlə tez yoxa çıxanları ayıran əsas məqamlardan biri də budur.
Treydinq gələcəyi dəqiq proqnozlaşdırmaq deyil
Treyderin işi qiymətin sabah və ya bir saat sonra harada olacağını dəqiq bilmək deyil. Bunu heç kim bilmir. Əsas məsələ müxtəlif ssenarilərə əvvəlcədən hazır olmaqdır: qiymət müəyyən səviyyəyə çatarsa nə edəcəksən, çatmazsa hansı addımı atacaqsan, proqnozun səhv çıxarsa mövqedən harada çıxacaqsan?
Treydinq proqnoz verməkdən daha çox hazırlıqlı olmaqdır. Bunu qəbul etdikdən sonra qeyri-müəyyənlik artıq düşmən kimi görünmür. Onu tamamilə aradan qaldırmağa çalışmaq əvəzinə, onun mövcud olduğu şəraitdə düzgün qərar verməyi öyrənirsən.
Qorxmaz olmağa ehtiyac yoxdur
Qorxu və qeyri-müəyyənlik treydinqin təbii hissəsidir. Bazarda illərlə təcrübəsi olan insanlar belə zaman-zaman bunları hiss edə bilərlər. Təcrübə qorxunu tamamilə yox etmir; sadəcə qorxu olduğu halda belə planına sadiq qalmağı öyrədir.
Əgər treydinqə indi başlayırsansa, gecikməmisən və heç kimdən geri qalmamısan. Sadəcə uzun bir öyrənmə prosesinin başlanğıcındasan. Mükəmməl strategiya axtarmaq əvəzinə struktura, səbrə, riskin idarə edilməsinə və təkrarlana bilən sadə bir proses qurmağa fokuslan. Bazarda uzun müddət qalmaq üçün əsas olan hər əməliyyatda haqlı çıxmaq deyil, səhv etdiyin zaman belə oyunda qala bilməkdir.
Los-Ancelesdən yazılıb, günorta çağı. Masada qəhvə, qrafiklər kiçildilib və düşünmək üçün kifayət qədər sakit bir zehn.