Süni intellekt yarışında investorların diqqəti əsasən GPU istehsalçılarına və böyük cloud platformalarına yönəlir. Lakin hər yeni AI data mərkəzinin arxasında məlumatı yüksək sürətlə daşıyan, minlərlə prosessoru bir-birinə bağlayan və sistemin bütöv işləməsini təmin edən ayrıca fiziki infrastruktur dayanır. AI klasterləri böyüdükcə yalnız hesablama gücü…

Read more

Süni intellekt, kosmos texnologiyaları və pilotsuz sistemlər son illərdə investorların əsas diqqət mərkəzində olsa da, müdafiə sənayesində səssiz şəkildə formalaşan başqa bir istiqamət də mövcuddur. Bu istiqamət okeanların dərinliklərində yerləşən strateji infrastrukturun qorunması və sualtı avtonom sistemlərin inkişafıdır.

Dünyada internet trafikinin tə…

Read more

Intel: AI Yarışının Gözlənilməyən Qalibi Ola Bilərmi?

Son iki ildə süni intellekt bazarında ən böyük qaliblər demək olar ki, hamıya məlumdur. Nvidia, TSMC və digər AI nəhəngləri trilyonlarla dollar bazar dəyəri qazandılar. Buna qarşılıq Intel uzun müddət bazarın diqqətindən kənarda qaldı. İnvestorların əksəriyyəti şirkəti gecikmiş texnologiyalar, yüksək xərclər və uğursuz Foundry strategiyası ilə əlaqələndirirdi. Lakin son aylarda Intel haqqında dərc olunan araşdırmalar tamamilə fərqli mənzərə ortaya qoyur. Dörd yüz fərqli fundamental analiz eyni nəticəyə gəlir - Intel artıq sadəcə köhnə CPU istehsalçısı deyil. Şirkət AI infrastrukturunun bir neçə vacib hissəsində eyni vaxtda mövqe tutmağa başlayıb və bu, uzunmüddətli perspektivdə bazarın gözlədiyindən daha böyük imkan yarada bilər.

AI bazarı artıq dəyişir

İndiyə qədər AI investisiyalarının əsas hissəsi modellərin öyrədilməsinə (training) yönəlirdi. Bu mərhələdə ən böyük qazanan Nvidia oldu, çünki milyonlarla GPU məhz model təlimi üçün istifadə edilirdi. Lakin AI sənayesi artıq növbəti mərhələyə keçir. İndi əsas məsələ modeli yaratmaq deyil, onu milyonlarla istifadəçinin hər gün istifadə edə biləcəyi şəkildə işlətməkdir. Bu mərhələ AI Inference adlanır. Bir neçə müstəqil araşdırmaya görə AI sisteminin ümumi dövrü xərclərinin 80–90%-i Inference mərhələsində formalaşacaq. 2023-cü ildə Inference AI hesablamalarının təxminən üçdə birini təşkil edirdisə, 2026-cı ildə bu göstəricinin üçdə ikiyə çatacağı gözlənilir. AI Inference bazarının həcminin 2030-cu ilə qədər 250 milyard dolları keçəcəyi proqnozlaşdırılır. Bu dəyişiklik Intel üçün olduqca vacibdir.

AI yalnız GPU deyil

Bazarın ən böyük yanlış təsəvvürlərindən biri AI infrastrukturunun yalnız GPU-lardan ibarət olmasıdır. Əslində AI sistemi bir neçə təbəqədən ibarətdir:

• CPU

• GPU

• xüsusi AI ASIC-ləri

• şəbəkə infrastrukturu

• yaddaş

• storage

• advanced packaging

• proqram platformaları

GPU yalnız hesablamanı həyata keçirir. Bütün sistemi idarə edən, məlumat axınını təşkil edən, API sorğularını emal edən, verilənlər bazası ilə işləyən və AI agentlərini koordinasiya edən hissə isə əsasən CPU-lardır. TrendForce-un araşdırmasına görə Klassik LLM modellərində CPU : GPU nisbəti təxminən 20 : 80 idi. Yeni Agentic AI sistemlərində bu nisbət artıq 50 : 50 səviyyəsinə yaxınlaşır. Bu isə Intel üçün tamamilə yeni bazar yaradır.

Xeon yenidən səhnəyə qayıdır

Intel-in əsas üstünlüyü məhz burada başlayır. Şirkətin Xeon 6 server prosessorları Inference sistemləri üçün optimallaşdırılıb. Onlar məlumatların hazırlanması, AI orkestrasiyası, API sorğuları, tokenləşdirmə, fraud detection, recommendation sistemləri, bulud infrastrukturu kimi proseslərdə istifadə olunur. Google Cloud artıq Xeon platformasından istifadə edir. Amazon AWS Intel 3 texnologiyası üzərində hazırlanmış xüsusi Xeon məhsulları sifariş edib. Bundan əlavə Intel yeni Xeon 6+ seriyasını təqdim edib və bu məhsullar artıq 18A istehsal texnologiyası ilə hazırlanır.

Intel yalnız CPU satmır

Ən maraqlı dəyişikliklərdən biri Intel-in biznes modelində baş verir. Şirkət gələcəkdə gəlirlərini yalnız prosessor satışından əldə etmək istəmir. Intel artıq eyni anda aşağıdakı istiqamətlərdə fəaliyyət göstərir:

• Server CPU

• AI ASIC dizaynı

• Foundry xidmətləri

• Advanced Packaging

• Networking

• AI proqram platformaları

Bu isə gələcəkdə gəlirlərin daha sabit və müxtəlif mənbələrdən formalaşmasına səbəb ola bilər.

Advanced Packaging gələcəyin ən vacib biznesi ola bilər

Analitiklərin ən çox diqqət çəkdiyi mövzulardan biri Intel-in EMIB-T və Glass Substrate texnologiyalarıdır. Əvvəllər bazar yalnız çiplərin istehsalına diqqət yetirirdi. Lakin AI çipləri böyüdükcə onları düzgün paketləmək daha vacib hala gəlir. Yeni nəsil AI çipləri daha çox enerji tələb edir, daha çox istilik yaradır, daha yüksək siqnal sıxlığına malikdir. Bunların hamısını idarə etmək üçün yeni paketləmə texnologiyalarına ehtiyac yaranır. Intel bu sahədə çox erkən mövqe tutmağa çalışır. Şirkət Lens Technology ilə əməkdaşlığa başlayıb. EMIB-T sifarişləri sürətlə artır. Hətta Nvidia və TSMC-nin də gələcəkdə oxşar texnologiyalara ehtiyac duyacağı gözlənilir. Əgər Intel bu bazarda standartlardan birinə çevrilə bilsə, şirkət AI sənayesində yüksək marjalı infrastruktur təminatçısına çevrilə bilər.

Foundry hələ problem olaraq qalır

Hazırda Intel Foundry biznesi zərərlə işləyir. Lakin son rübdə vəziyyət əvvəlki dövrlərlə müqayisədə xeyli yaxşılaşıb - zərər azalıb, istehsal məhsuldarlığı yüksəlib , 18A texnologiyası planı qabaqlayır və istehsal xərcləri azalır. Analitiklərin əksəriyyəti hesab edir ki, Intel-in əsas investisiya tezisi Foundry uğurundan asılı deyil. Əgər məhsul biznesi inkişaf etməyə davam etsə, Foundry sonradan əlavə bonus rolunu oynaya bilər.

18A texnologiyası dönüş nöqtəsinə çevrilə bilər

Intel uzun illər istehsal problemləri yaşayırdı. Lakin son hesabat göstərir ki , 18A istehsalı planı üstələyib, Panther Lake çiplərinin istehsal xərci ilin əvvəlindən təxminən 50% azalıb, əlavə 20% xərc azalması hədəflənir və 14A texnologiyası da qrafik üzrə inkişaf edir. İstehsal xərclərinin azalması gələcəkdə mənfəət marjasının əhəmiyyətli şəkildə artmasına səbəb ola bilər.

Maliyyə göstəriciləri də yaxşılaşır

Intel-in son rüb nəticələri də bu dəyişiklikləri təsdiqləyir. Şirkət gəlirlərini 25%-dən çox artırıb , ümumi mənfəət marjasını 41.8%-ə çatdırıb , Data Center & AI gəlirlərini 59% artırıb, AI ilə əlaqəli bizneslərin payını ümumi gəlirin təxminən 70%-nə yüksəldib və əməliyyat pul axınında ( Cash Flow) 7 milyard dollar yaradıb. Rəhbərlik hesab edir ki, Data Center biznesi qarşıdakı illərdə ikirəqəmli artım tempini qoruyacaq.

Risklər də az deyil

Bütün müsbət tərəflərə baxmayaraq, Intel qarşısında ciddi risklər qalır.

Əsas risklər bunlardır:

• Nvidia-nın GPU bazarındakı üstünlüyü;

• AMD EPYC prosessorlarının rəqabəti;

• yüksək kapital xərcləri;

• Foundry biznesinin hələ də zərərlə işləməsi;

• ARM əsaslı serverlərin bazar payını artırması;

• geosiyasi risklər və təchizat zəncirində mümkün problemlər.

Bundan əlavə, Intel 2026 və 2027-ci illərdə on milyardlarla dollar investisiya etməyə davam edəcək ki, bu da sərbəst pul axınının tam bərpasını bir qədər gecikdirə bilər. Son aylarda Intel haqqında dərc olunan müxtəlif fundamental araşdırmaların ortaq nəticəsi olduqca maraqlıdır. Şirkətin gələcəyi artıq yalnız CPU satışından və ya Nvidia ilə GPU rəqabətindən asılı deyil. Intel AI ekosistemində eyni vaxtda bir neçə kritik istiqamətdə mövqeyini gücləndirir ki , bunlara server prosessorları, inferensiya (Inference) infrastrukturu, xüsusi AI çipləri, advanced packaging, proqram platformaları və gələcəyin Foundry biznesi daxildir. Əgər AI bazarı həqiqətən training mərhələsindən inferensiya mərhələsinə keçərsə və Intel 18A texnologiyası ilə istehsal səmərəliliyini artırmağa davam edərsə, şirkət qarşıdakı illərdə AI infrastrukturunun ən vacib oyunçularından birinə çevrilə bilər. Bu ssenaridə Intel-in ən böyük üstünlüyü Nvidia-nı əvəz etmək deyil, AI sistemlərinin işləməsi üçün zəruri olan infrastrukturun bir neçə vacib hissəsini eyni vaxtda təmin edən şirkətə çevrilməsidir. Məhz bu səbəbdən analitiklərin əhəmiyyətli hissəsi Intel-in AI dövrünün gözlənilməyən qaliblərindən biri ola biləcəyini düşünür.

Bundan əlavə, Intel ABŞ üçün strateji və dövlət əhəmiyyətli xüsusi mövqeyə malikdir. Şirkətin əsas missiyalarından biri Amerikanın qabaqcıl çip istehsalında TSMC kimi xarici şirkətlərdən asılılığını azaltmaqdır. Bu istiqamətdə ABŞ-ın ən böyük ümidlərindən biri məhz Intel hesab olunur. Intel-in ABŞ üçün milli strateji əhəmiyyəti hökumətin şirkətə yönəltdiyi təxminən 10 milyard dollarlıq dəstək və investisiya paketində də açıq şəkildə göründü. Bu, ABŞ dövlətinin kritik dövrlərdə Intel-i dəstəkləyəcəyinə, şirkətin inkişafını sürətləndirməyə və ölkənin TSMC-dən asılılığını azaltmağa çalışacağına dair inamı gücləndirir.

Bütün bu proseslər Intel səhmlərinin növbəti 12 ay ərzində yenidən ən azı 120 dollar səviyyəsini keçməsi, hətta yeni rekord göstəricilərə yüksəlməsi ehtimalını artırır. Bu baxımdan, daha qısa təxminən üç aylıq dövrdə isə səhmin hazırkı qiymətindən minimum 10–15% daha yüksək səviyyədə olacağını gözləmək mümkündür.

Cari qiymət: $89.21

Proqnoz (≤3 ay): $100 (+10%)

Qeyd: Bu məlumatlar yalnız informasiya məqsədi daşıyır və investisiya məsləhəti deyil.

Süni intellekt dövründə investorların diqqəti əsasən NVIDIA, AMD, Broadcom və ya TSMC kimi şirkətlərə yönəlir. Halbuki AI infrastrukturunun görünməyən, lakin ən vacib hissəsi çiplərin istehsalını mümkün edən texnologiyadır. Dünyanın ən güclü AI çipləri belə, onları istehsal edəcək avadanlıq olmadan sadəcə dizayn olaraq qalardı. Bu gün araşdırdığımız şir…

Read more

İnvestisiya dünyasında ən böyük gəlirlər adətən hər kəsin sevdiyi şirkətlərdən deyil, bazarın yanlış qiymətləndirdiyi şirkətlərdən əldə olunur. Bir vaxtlar Apple sadəcə kompüter istehsalçısı hesab edilirdi. Amazon uzun illər …

Read more

Son illərdə dünya iqtisadiyyatında baş verən dəyişikliklər investorların diqqətini tamamilə yeni sektorlara yönəldib. Artıq bazar yalnız bugünkü maliyyə nəticələrinə deyil, gələcəyin enerji, texnologiya və sənaye təhlükəsizliyində mühüm rol oynaya biləcək şirkətlərə daha çox dəyər verir. Bəzi şirkətlər isə ənənəvi biznes modelindən çıxaraq tamamilə yeni…

Read more

Giriş

Son illərdə süni intellekt investisiyaları əsasən NVIDIA, AMD, Broadcom, TSMC və digər yarımkeçirici şirkətlər ətrafında cəmləşib. Bazarın diqqəti əsasən AI modelləri, GPU-lar və data center-lərə yönəlib. Lakin AI infrastrukturunun qarşılaşdığı ən böyük problemlərdən biri çiplər deyil - Enerjidir. Bu gün ABŞ-da tikilən bir çox yeni data center layi…

Read more

Bu gün sizinlə gənc azərbaycanlı tədqiqatçı Murad Mustafazadənin maraqlı elmi araşdırmasını bölüşmək istəyirəm.

Murad Mustafazadə iqtisadiyyat üzrə bakalavr təhsilini Türkiyənin ən nüfuzlu universitetlərindən biri olan Middle East Technical University-də (ODTÜ), magistr təhsilini isə ABŞ-ın aparıcı ali təhsil müəssisələrindən biri olan University of Texas-da alıb. Hazırda iqtisadiyyat üzrə doktorantura (PhD) təhsilini Arizona State University-də davam etdirir.

Məqalə korporativ gəlir vergilərinin biznes dinamikasına təsirini araşdırır və bu təsiri izah etmək üçün nümunə olaraq Alabama ştatında 2001-ci ildə korporativ gəlir vergisinin artırılmasının biznes fəaliyyəti və əhali dinamikasına təsirini təhlil edir.

Araşdırmanın əsas nəticələri:

• Alabama korporativ gəlir vergisini 5%-dən 6.5%-ə qaldırdıqdan sonra bəzi sərhəd rayonlarında şirkətlərin sayı təxminən 14.5% azalıb.

• Müəssisələrin (establishments) sayı orta hesabla 13.1% azalıb.

• Yeni açılan müəssisələrin sayı 22%-dən çox azalıb.

• Əhali sayı təxminən 13% azalıb.

• Ən güclü təsir Alabama ilə Mississippi sərhədində müşahidə olunub. Burada vergi fərqi daha böyük olduğu üçün şirkətlərin və işçilərin daha aşağı vergi tətbiq olunan ərazilərə yönəlməsi ehtimalı artıb.

• Alabama ilə Georgia sərhədində isə oxşar təsir müşahidə edilməyib. Bunun əsas səbəbi iki ştat arasındakı vergi fərqinin çox kiçik olmasıdır.

• Araşdırma göstərir ki, bizneslər və işçi qüvvəsi vergi fərqlərinə düşündüyümüzdən daha həssas reaksiya verə bilər.

Tam məqalə aşağıdakı PDF faylında təqdim olunur. Araşdırma məzmunun və müəllifin fikirlərinin dəqiq qorunması məqsədilə orijinal ingilis dilində paylaşılır. İstəyənlər məqaləni istənilən süni intellekt alətinə əlavə edərək Azərbaycan dilində tərcüməsini də oxuya bilərlər.

The Effect Of Corporate Income Taxes On Business Dynamics

2.4MB ∙ PDF file

Download

Download

Son illərdə AI (Artificial Intelligence) haqqında danışarkən insanların diqqəti əsasən chatbotlar, robotlar və ya proqramlaşdırma sahəsinə yönəlir. Amma əsl transformasiya bəzən səssiz şəkildə, insanların hər gün istifadə etdiyi sistemlərin içində baş verir. Maliyyə sektoru da həmin sahələrdən biridir. Bu gün ABŞ-da milyonlarla insan kredit almaq istəyə…

Read more

Bəzən bazar ən böyük dəyişiklikləri baş verənə qədər görmür.

Tarix göstərir ki, bəzi şirkətlər əvvəl çox dar bir problem həll edən niş oyunçu kimi görünür, lakin zamanla bütöv bir sahənin standartını dəyişə bilir. Ən maraqlısı isə odur ki, bazar çox vaxt onları köhnə çərçivə ilə qiymətləndirməyə davam edir. Bu gün səhiyyə texnologiyalarında səssiz bir tr…

Read more

ABŞ-ın səssiz böyüyən farmasevtika şirkəti

Son illərdə ABŞ səhm bazarında investorların diqqəti əsasən texnologiya və süni intellekt şirkətlərinə yönəlib. Nvidia, Microsoft və digər texnoloji nəhənglər bütün diqqəti üzərinə çəkdiyi bir dövrdə səhiyyə sektorunda səssiz, lakin çox sürətli böyüyən bəzi şirkətlər də var.

Bu şirkətlər bəzən böyük texnologiya …

Read more

Bitcoin-ə heç vaxt investisiya etməsəm də, inboxda Bitcoinlə bağlı çoxlu mesaj var. Ona görə post olaraq bütün mesajlara cavab olaraq ümumi fikirlərimizi bölüşüm dedim.

Bitcoin-ə sırf fundamental analiz olaraq baxsaq, proqnozu bizə görə müsbətdir. Yəqin ki, növbəti 12 ay ərzində yenidən 100k həddini keçər. Buna əsas səbəb hazırda ABŞ hakimiyyətində olanların və ya onlara yaxın olanların bir çoxunun əlində yüksək miqdarda Bitcoin olmasıdır.

Təbii ki, onların çox rahat insider məlumatları və bu məlumatların Bitcoin-ə necə təsir edəcəyi ilə bağlı proqnozları öncədən var. Əgər qiymət düşmədən öncə böyük əksəriyyəti bitcoinlərini yüksək qiymətdən satmadılarsa, əksinə qiymət düşdükcə əllərindəkinlərin sayını artırırlarsa, deməli bu özü yaxın gələcək üçün pozitiv istiqamətdə hərəkət olacağını göstərir. İndi bir neçə misalla daha dəqiq baxaq.

1 - ABŞ stablecoin məsələsinə çox ciddi yanaşır və bu istiqamətdə ciddi işlər görür. Ümumiyyətlə, gələcək dövr üçün dövriyyədə olan böyük pul kütləsinin inflyasiyaya mənfi təsirini azaltmağın yollarından biri həmin likvidliyin müəyyən hissəsinin rəqəmsal aktivlərə yönəlməsidir. Bitcoin də kripto dünyasının aparıcı qüvvəsi olduğuna görə bu pul kütləsinin bir hissəsinin ora yönələnəcəyi şübhəsizdir. Bu çox geniş mövzudur, detallı yazmaq uzun çəkər amma ümümi nəticə odur ki dövlətin stable coin strategiyasi Bitcoinin qiymətinə müsbət təsir edəcək.

2 - ABŞ hökumət təmsilçilərinin demək olar çoxunun əlində böyük miqdarda Bitcoin var. Bu birbaşa və ya dolayı yolla baş verir. Daha çox Bitcoin əlaqəli şirkətlərin səhmlərinə investisiya və ya şirkətdə birbaşa səhmdar olmaqla baş verir. Hətta bura Trumpın öz oğlu da daxildir.

Bu məsələdə ən ciddi fiqur isə hazırkı ABŞ Ticarət Naziri və Cantor Fitzgerald şirkətinin keçmiş rəhbəri və demək olar ki, sahibi (ən böyük pay sahibi) Hovard Lutnik-dir. Onun Bitcoinlə əlaqəsi böyük korporativ investisiyalar, “Tether” stabilkoini ilə sıx tərəfdaşlıq və Tramp administrasiyasının kripto-yönümlü siyasətlərindəki liderliyi ilə müəyyən edilir.

Sonradan o, ticarət naziri vəzifəsinə gətirilərkən öz postunu oğluna ötürdü. Nazir olduqdan sonra 2024-cü ilin iyulunda Neşvildə keçirilən “Bitcoin 2024” konfransında Lutnik 2 milyard dollarlıq Bitcoin təminatlı kredit proqramını elan etdi. Bu proqram Bitcoinlərini girov qoyan investorlara leveraj (borc vəsaiti) təqdim edir.

Cantor Fitzgerald təkcə “MicroStrategy” (indiki adı ilə “Strategy”) şirkətində 2,1 milyard dollardan çox səhmə sahibdir. MicroStrategy isə dünyanın ən böyük korporativ Bitcoin sahibidir, bu da Lutnikin dolayı yolla 2 milyard dollarlıq bilinən Bitcoin sahibi olması deməkdir. Xatırlayırsınızsa, bu yaxınlarda MicroStrategy şirkətinin kəskin qiymət düşüşü zamanı Bitcoin-lərini satacağı iddia edilsə də, şirkətin idarə heyətinin sədri Michael Saylor bildirmişdi ki, Bitcoin 90% dəyər itirərək 8,000 dollar səviyyəsinə düşsə və illərlə orada qalsa belə, şirkət əlindəki aktivləri satmaq əvəzinə borclarını yenidən maliyyələşdirəcək. Bu müsahibəni YouTube-da rahat tapa bilərsiniz. Və bu müsahibəyə olan şərhlərin yarısından çoxu Saylorun fikrini gülünc adlandırıb. Məsələ isə ondadır ki, Saylor özü də bilir ki, Bitcoin 8 min dollar olmayacaq. Çünki onun payçısı Ticarət naziridir və elə o nüfuzda olan başqa investorlardır ki, Bitcoin-in hansı rübdə hansı istiqamətdə gedəcəyini və dövlət tərəfindən hansı qərarların veriləcəyini öncədən insider məlumatlarla rahat şəkildə bilir. Yəni Bitcoin-in batacaq məsələsi gündəmdə olsa, nüfuzlu şəxslər onda milyardlarla dollarını saxlamaz

3 - Artıq Amerika bankları bir-birinin ardınca depozit saxlayan müştərilərinə depozitlərin müəyyən hissəsini Bitcoində saxlamağı məsləhət görür. Bunu ilk edən banklar elə ABŞ və dünyanın da ən böyük banklarından olan Bank of America və JP Morgan Chase Bank olub. Hazırda digər banklar da bunu edir. Bank of America bu xəbəri yayanda səhifədə post olaraq paylaşmışdıq ki, BoA 4%-ə qədər depoziti Bitcoində saxlamağı rəsmi məsləhət görür. Bu faiz olaraq az görünsə də, xəbər olaraq çox-çox önəmli bir xəbərdir. Çünki ABŞ-da bank atdığı hər addımın nüfuzuna necə təsir edəcəyini uzunmüddətli və güclü analiz edir. BoA kimi bir bankın əlində tutarlı bir analiz nəticəsi və proqnozu olmasa, heç vaxt batacaq bir sahəyə müştərilərini rəsmi şəkildə yönləndirməz.

4 - Hazırda Bitcoin-in ən böyük sahiblərindən biri də ABŞ-ın ən böyük fond şirkətlərindən biri olan BlackRock hesab olunur. BlackRock və Vanguard birbaşa və dolayı yolla demək olar ki, ağla gələn istənilən sahədə yatırım sahibidir. Bu 2 şirkət o qədər böyükdür ki, istənilən ölkənin maliyyə siyasətinə təsir etmək gücündədirlər. Araşdırdıqda isə bu şirkətlərin də coin sahəsinə investisiyalarını hər il bir az da artırdığını görmək olur. Bu da o deməkdir ki, hələ ki, yaxın gələcək üçün Bitcoin sahəsinin batması və ya batırılması gündəmdə yoxdur, əksinə qiymətlərin yüksələcəyini göstərən fundamental siqnallar daha güclüdür.

Bitcoinlə bağlı bu kiçik fundamental analizi uzunmüdətli texniki və maliyyə analizi ilə də dəyərləndirib ticarət edə bilərsiz.

Linklər :

1 - https://research.grayscale.com/reports/2026-digital-asset-outlook-dawn-of-the-institutional-era

2 -https://www.reuters.com/practical-law-the-journal/transactional/understanding-genius-act-2026-03-01/#:~:text=Background%20on%20the%20GENIUS%20Act&text=Federal%20legislators%20had%20introduced%20several,law%20on%20July%2018%2C%202025.

3 - https://www.brookings.edu/articles/the-rise-of-stablecoins-and-implications-for-treasury-markets/#:~:text=Abstract,USDC)%2C%20leading%20the%20ranks.

4 -https://www.nytimes.com/2025/11/20/us/politics/howard-lutnick-family-ai.html

5 -https://www.federalregister.gov/documents/2025/03/11/2025-03992/establishment-of-the-strategic-bitcoin-reserve-and-united-states-digital-asset-stockpile

6 - https://financefeeds.com/bank-of-america-officially-endorses-4-percent-crypto-allocation-for-wealth-clients/#:~:text=Bank%20of%20America%20Officially%20Endorses%204%20Percent%20Crypto%20Allocation%20for%20Wealth%20Clients,-By%20Karthik%20Subramanian&text=On%20January%205%2C%202026%2C%20Bank,the%20global%20capital%20market%20system.

7 - https://www.cahill.com/publications/client-alerts/2026-01-23-u.s.-bank-regulators-accelerate-integration-of-crypto-assets-into-the-banking-system#:~:text=In%202025%2C%20the%20three%20primary,and%20the%20opportunities%20they%20present.

8 - https://cryptoslate.com/insights/blackrock-now-owns-5-of-strategys-outstanding-shares/#:~:text=BlackRock’s%20stake%20is%20currently%20worth%20around%20$3.6%20billion.&text=According%20to%20a%20Feb,of%20the%20Bitcoin%2Dfocused%20company.&text=This%20disclosure%20follows%20Strategy’s%20recent,reflect%20the%20opinion%20of%20CryptoSlate.

9 - https://bitbo.io/treasuries/blackrock-ibit/#:~:text=Get%20Bitcoin%20charts%2C%20data%20and,27%2C%202026(1)

Süni intellekt inqilabı haqqında danışarkən çox vaxt diqqət modellərə, çiplərə və tətbiqlərə yönəlir. Amma bu inqilabın görünməyən bir tərəfi var ki , bu da infrastrukturdur. Modellər nə qədər ağıllı olursa-olsun, onların arxasında dayanan hesablama gücü olmadan heç nə mümkün deyil.

Məhz bu səhnədə son iki ildə sürətlə yüksələn adlardan biri CoreWeave olub.

CoreWeave klassik bulud şirkəti deyil. O, generativ AI modellərinin təlimi və inferensi (inferens - süni intellekt modelinin öyrəndiyini tətbiq etməsi) üçün xüsusi qurulmuş, yüksək performanslı, GPU əsaslı data center infrastrukturu təqdim edir. AI modellərinin ölçüsü və mürəkkəbliyi artdıqca, tələb olunan hesablama gücü də eksponential şəkildə artır. Bu isə standart bulud provayderlərindən daha optimallaşdırılmış və daha sıx GPU klasterləri tələb edir. CoreWeave məhz bu boşluğu doldurmağa çalışır.

Şirkətin son 12 ayda 2.71 milyard dollar gəlir əldə etməsi və bunun əvvəlki illə müqayisədə 420% artım göstərməsi təsadüfi deyil. Bu, bazarda real və sürətli bir struktur dəyişiklik baş verdiyini göstərir. Q3 2025-də açıqlanan 1.4 milyard dollarlıq gəlir və 134%-lik illik artım artıq bir faktdır. Daha da diqqətçəkəni isə 55.6 milyard dollarlıq backlog – yəni gələcək illər üçün artıq müqaviləsi bağlanmış sifariş portfelidir. Üstəlik, şirkətin 2.9 GW müqavilələşdirilmiş gücü və təxminən 590 MW aktiv işlək tutumu var. Bu rəqəmlər AI infrastruktur yarışında ciddi mövqe deməkdir.

Lakin hər sürətli yüksəlişin riskli tərəfi də olur. CoreWeave-in maliyyə hesabatları iki paralel istiqamət var. Bir tərəfdə 838 milyon dollarlıq Adjusted EBITDA və 61%-lik güclü marja var. Digər tərəfdə isə 311 milyon dollarlıq rüblük faiz xərci və nəticədə 110 milyon dollarlıq GAAP - xalis zərər dayanır. Bu fərq bizə bir şeyi açıq göstərir: ki, əməliyyat mühərriki güclüdür, amma ona sərf olunan kapitalın qiyməti də ağırdır.

Şirkət sürətlə böyümək üçün aqressiv şəkildə investisiya edir. 2024-cü ildə 8.7 milyard dollar CapEx xərclənib. Q3-də təkcə 1.9 milyard dollar kapital xərci edilib. Bu, sadəcə proqram təminatı şirkətinin böyüməsi deyil, bu, fiziki infrastrukturun qurulmasıdır – torpaq, enerji, server, soyutma, şəbəkə və s. Ümumi borcun 17 milyard dollara yaxınlaşması bu böyümənin kreditlə maliyyələşdirildiyini göstərir. CoreWeave-in strategiyası aydındır - əvvəl bazar payını ələ keçir, sonra mənfəəti düşün.

Bu məslədə xüsusi yer tutan amillərdən biri də NVIDIA ilə münasibətlərdir. NVIDIA-nın 2 milyard dollarlıq səhmdar investisiyası və AI Factory layihələri çərçivəsində genişlənən əməkdaşlıq CoreWeave üçün həm strateji üstünlük, həm də məsuliyyətdir. Bu, biznes modelinin yüksək səviyyədə validasiyası deməkdir. Amma eyni zamanda şirkəti daha böyük diqqət mərkəzinə gətirir. Artıq səhvlər daha az bağışlanacaq.

Qarşıdakı maliyyə hesabatları təkcə “gəlir gözləntiləri üstələndi , ya yox?” sualından ibarət deyil. Əsas məsələ backlog-un real, enerjilənmiş və gəlir gətirən gücə çevrilib-çevrilməməsidir. Şirkət 2025 sonuna qədər aktiv gücü 850 MW-dan (CoreWeave-in aktiv və işlək vəziyyətdə olan data center elektrik gücü tutumu) yuxarı çıxarmağı planlaşdırır. Əgər gecikmələr sadəcə vaxtın yaxın gələcəyə çəkilməsi – yəni gəlirin növbəti rüblərə keçməsi – ilə bağlıdırsa, bazar bunu qəbul edə bilər. Amma əgər gecikmələr sistematik xarakter alarsa, o zaman etibar problemi yaranar.

Backlog-un böyüməsi həyəcanvericidir, amma onun gəlirə çevrilmə sürəti daha vacibdir. 55 milyard dollarlıq müqavilə portfeli növbəti iki ilin gəlirinin böyük hissəsini təmin edə bilər. Lakin kapital-intensiv modeldə icra sürəti zəifləsə, bu rəqəmlər kağız üzərində qala bilər.

Struktur risklər də az deyil. CoreWeave-in müştəri bazası hələ də az sayda iri AI laboratoriyalarından və böyük texnologiya şirkətlərindən asılıdır. Belə müqavilələr uzunmüddətli və böyük həcmli olsa da, “lumpy” ( gəlir və ya sifarişlər bərabər, stabil şəkildə yox, böyük “fərqlər” və ya “dalğalar” şəklində olur ) xarakter daşıyır. Bir böyük müştərinin planını dəyişməsi təsiri dərhal göstərə bilər. Eyni zamanda, hyperscaler-lərin öz daxili AI infrastrukturunu daha sürətli qurmağa başlaması müstəqil provayderlər üçün təzyiq yarada bilər.

Qiymətləndirmə baxımından CoreWeave maraqlı bir vəziyyətdədir. Forward EV/EBITDA təxminən 21x səviyyəsindədir ki, bu da NVIDIA -dan aşağı, amma bəzi digər AI infrastruktur oyunçularına yaxın səviyyədədir. Trailing P/S 8x civarındadır və bu, NVIDIA kimi liderlərlə müqayisədə xeyli aşağıdır. Bu, bazarın şirkətə müəyyən risk endirimi tətbiq etdiyini göstərir. Bazar hələ CoreWeave-i “qüsursuz icra şirkəti” kimi görmür.

Əgər konsensus proqnozları reallaşarsa və gəlir 2025-də 5.1 milyard dollardan 2027-də 20 milyard dollara yüksələrsə, EBITDA-nın 7 milyard dollara çatması mümkün ola bilər. Belə ssenaridə 20x multiple ilə nəzəri dəyər çox daha yüksək çıxır. Amma bütün bu hesablama bir şərtlə işləyə bilər - icra səhvsiz olmalıdır.

CoreWeave bu gün AI infrastrukturunun ən cəsarətli oyunlarından biridir. Bu, nə sadə bir hype hekayəsidir, nə də artıq sabitləşmiş, aşağı riskli biznes. Bu, yüksək risk, yüksək kapital tələbi və eyni zamanda potensial olaraq nəsil dəyişdirən bir platformadır. Süni intellektin sürəti və miqyası artdıqca, bu infrastrukturun dəyəri də artacaq. Amma bu dəyərin səhmdara nə qədər və nə vaxt çatacağı icranın keyfiyyətindən asılıdır.

CoreWeave-in uğur hekayəsi güc, enerji, borc və zamanın balansı haqqındadır. Əgər şirkət backlog-u real gücə və real pul axınına çevirə bilsə, qarşıda böyük fürsət var. Əgər kapital strukturu və icra sürəti sinxronlaşmasa, volatillik uzun müddət davam edə bilər.

AI dalğası hələ erkən mərhələdədir. CoreWeave isə bu dalğanın ən önündə, həm küləyi arxasına almış, həm də ən sərt sınaqlara hazırlaşan şirkətlərdən biridir. Burada qazanc da böyük ola bilər, risk də.

Ən son xəbərlərdən sonra kəskin eniş yaşayan və hazırda qiyməti 84.58 dollar olan səhmin növbəti 3–5 ay ərzində 100 dollar həddini yenidən keçmə ehtimalı olduqca yüksək görünür. Bu isə qısa müddətdə təxminən +18% potensial gəlir deməkdir.

Bu proqnozu gücləndirən əsas amillərdən biri də , bir çox iri və fərdi investorların və o cümlədən fondların yaranmış bu fürsətdən istifadə edərək yüz milyonlarla dollar həcmində səhmlər almasıdır. Eyni zamanda, şirkətin gələcək dövr üçün bağladığı müqavilələrin sayının və həcminin davamlı artması da uzunmüddətli perspektivə inamı artırır.

Proqnoz

Cari qiymət: $84.58

Proqnoz (≤ 4 ay): $101.5 ( +20 %)

Qeyd: Bu məlumatlar yalnız informasiya məqsədi daşıyır və investisiya məsləhəti deyil.

Son illərdə qlobal təhlükəsizlik arxitekturası sürətlə dəyişir və bu dəyişimin mərkəzində avtonom texnologiyalar dayanır. Bir vaxtlar yalnız test layihələri kimi görülən pilotsuz sistemlər artıq real əməliyyatların ayrılmaz hissəsinə çevrilib və dövlətlərin müdafiə strategiyalarında prioritet sahələrdən biri hesab olunur. Xüsusilə hava müşahidəsi, anti-…

Read more

Son iki ildə süni intellektin (AI) sürətli inkişafı proqram təminatı sektorunda köklü qiymətləndirmə dəyişikliklərinə səbəb olub. Bir vaxtlar dayanıqlı hesab edilən SaaS biznes modelləri artıq risk altındadır, qoruyucu üstünlüklər (moats) zəifləyib və bir çox şirkətlər bazar tərəfindən sanki geriləmə yaşayacaqmış kimi qiymətləndirilir.

Dünyada AI ilə v…

Read more

Omada Health 2011-ci ildə Sean Duffy tərəfindən təsis edilib. O, Harvard Tibb Məktəbini yarımçıq qoyduqdan və daha əvvəl Google-da çalışdıqdan sonra bu şirkəti qurub. Həll etmək istədiyi problem çox sadə idi. Səhiyyə sisteminin böyük hissəsi qısa həkim görüşləri üzərində qurulub. Halbuki uzunmüddətli sağlamlıq proseduru (insanların nə yeməsi, nə qədər aktiv olması, müalicəyə nə dərəcədə əməl etməsi və s.) demək olar ki, tamamilə klinikadan kənarda baş verir. Xroniki xəstəlikləri olan pasiyentlər üçün bu boşluq daha da kritikdir. ABŞ-da səhiyyə xərclərinin təxminən 90%-i xroniki xəstəliklərin payına düşür. Amma diaqnozdan sonra bir çox pasiyent sadəcə ümumi tövsiyələrlə evə göndərilir və növbəti görüşə qədər faktiki olaraq tək qalır.

Omada məhz bu “iki görüş arasındakı” boşluğu doldurmaq üçün yaradılıb. Məqsəd həkimləri əvəz etmək yox, onları tamamlayaraq görüşlər arasında strukturlaşdırılmış və davamlı dəstək təmin etmək idi. Şirkət ilkin mərhələdə diabetin qarşısının alınması və çəki idarəetməsinə fokuslanmışdı.

Omada Health 2025-ci ildə, cəmi 7 ay əvvəl (6 iyun 2025) IPO edib, amma buna baxmayaraq bazarda demək olar ki, diqqətdən kənarda qalıb.

Omada nə təklif edir?

• İnsan əsaslı klinik kouçluq (clinical coach) - diabet, hipertenziya, MSK üzrə mütəxəssislər

• Əlaqəli cihazlar (çəki tərəzisi, qan təzyiqi, qlükoza monitorları)

• Proqram təminatı və AI dəstəyi (insanı əvəz etmədən, miqyaslama üçün)

Əsas məqsəd qısa müddətli müdaxilə yox, aylar və illər boyu davam edən davranış dəyişikliyi yaratmaqdır. Bu isə həm pasiyent nəticələrini yaxşılaşdırır, həm də Omada üçün təkrarlanan gəlir (recurring revenue) yaradır.

Omada əsas hədəf bazarını ABŞ-da kommersiya sığortası olan əhalidir (təxminən 154 milyon nəfər). Omada-nın hazırda çıxışı olan bu əhali sayı isə 20 milyondur. Yəni hələ 130 milyondan çox potensial gəlir verə bilən əhali var.

Xəstəliklərin yayılma göstəricilərinə və proqramların qiymətlərinə əsaslanaraq şirkət hazırkı bazarı belə hesablayır:

• Prediabet üçün: 41.4 milyard dollar

• Diabet üçün: 17.3 milyard dollar

• Hipertenziya üçün: 31.6 milyard dollar

• MSK üçün: 44.8 milyard dollar

Bu isə Omada-nın xidmət göstərdiyi sahələr üzrə ümumilikdə 135 milyard dollardan çox dəyəri olan cari bazar deməkdir.

Maliyyə Göstəriciləri: Sürətli artım + azalan zərərlər

Əsas göstəricilər:

• Üzv artımı: 50%+ illik

• Gəlir artımı: 50–57% illik

• Gross margin: 66% GAAP

• Adj. EBITDA: müsbət

• FCF: dönüş mərhələsində

Rule of 40 = 41%, yəni:

• güclü topline

• azalan əməliyyat zərərləri

  

Multi-condition üzvlərin payı artıq 31%-dir və bu “revenue per member”-i (hər üzvə görə gələn gəlir) artırır və əməliyyat leverage yaradır

Əsas risklər:

1. Müştəri konsentrasiyası

2. Rəqabət və tənzimləyici risklər

3. Davamlı yüksək icra tələbi

Bu risklər realdır, amma:

• Omada-nın sübut olunmuş bazası

• güclü balansı (~$200M cash, borc yoxdur)

• struktur üstünlükləri

Bütün bu müsbət tərəflər riskləri balanslayır.

Omada yalnız üzvlər proqramdan real istifadə etdikdə ödəniş alır, sadəcə giriş hüququ olduğu üçün yox.

Proqrama görə fərqli qiymətlər

Qiymətlər xəstəliyin növündən asılı olaraq dəyişir.

• Diabet və hipertenziya proqramları daha yüksək qiymətlidir çünki klinik intensivlik və cihaz istifadəsi daha çoxdur.

• Profilaktika və çəki sağlamlığı proqramları daha ucuzdur, amma adətən daha geniş əhali qruplarını əhatə edir.

• Əzələ-skelet (MSK) qayğısı isə daha epizodik model üzrə işləyir və ödənişlər daimi üzvlükdən çox faktiki istifadəyə bağlıdır.

  

Omada açıqlayıb ki, üzvlərin təxminən 55%-i birinci ilin sonunda, təxminən 50%-i isə ikinci ildə hələ də aktiv qalır. Bu o deməkdir ki, bir üzv bir ili tamamladıqdan sonra ikinci ilə də aktiv şəkildə davam etmə ehtimalı yüksəkdir. Davranış dəyişikliyinə əsaslanan bir səhiyyə modeli üçün bu səviyyədə iştirak davamlılığı diqqətəlayiqdir.

IPO-dan sonra Omada ardıcıl iki rübdə 10%+ gəlir beat göstərib və Q3-də gəlir artımını illik 49% -ə qədər sürətləndirib. Omada təxminən 7 ay əvvəl IPO edəndə 2026-cı il üçün gəlir proqnozları ~$265M idi. Cəmi iki güclü rübdən sonra bu rəqəm artıq ~$311M-ə yüksəlib. Sadəcə davamlı icra belə daha yuxarı reviziyalara səbəb ola bilər və bu, fundamental əsaslı davamlı katalizator kimi çıxış edər.

Omada cəmi iki rübdür birjadadır. İndiyə qədər icra güclü olsa da, açıq bazar tarixçəsi hələ çox qısadır. Yüksək artım tempini qoruyaraq eyni zamanda marjaları genişləndirmək çətindir xüsusilə şirkət daha böyük və daha kompleks müştəri münasibətlərinə doğru miqyaslandıqca bu daha da çətinləşir.

Omada ilkin olaraq 7.9 milyon səhm satmağı planlaşdırırdı və qiymət aralığı $18–$20 idi. Son qiymət $19 olaraq müəyyən edildi. Bütün səhmlər birbaşa şirkət tərəfindən satıldı və gross gəlir $150 milyon oldu.

Təxminən 56 milyon səhm dövriyyədə olduğuna görə, IPO qiymətinə əsasən şirkətin bazar dəyəri $1.06 milyard təşkil edir. Bu dəyərə təxminən $160 milyon xalis nağd vəsait daxildir. Yəni əməliyyat aktivləri təxminən $900 milyon dəyərində qiymətləndirilir.

Şirkət 2023-cü ildə $123 milyon gəlir əldə edib, lakin $66 milyon GAAP əməliyyat zərəri açıqlayıb. 2024-cü ildə gəlir ~38% artaraq $170 milyona yüksəlib, GAAP əməliyyat zərəri isə $44 milyonun altına düşüb bu, nisbi baxımdan əhəmiyyətli irəliləyişdir.

Qeyd etmək lazımdır ki, il ərzində böyümə bir qədər sürətlənib. Dördüncü rübdə satışlar illik müqayisədə 47% artaraq ~$48 milyona çatıb, əməliyyat zərəri isə $7.1 milyon olub. 2025-ci ilin birinci rübündə artım daha da sürətlənərək ~57% olub və satışlar $55 milyon səviyyəsinə çatıb bu da $220 milyon run-rate deməkdir. Rüblük əməliyyat zərəri $8.4 milyon olub ardıcıl olaraq bir qədər artsa da, keçən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə xeyli aşağıdır.

Birjanın ilk ticarət gününün yarısında səhmlər $25 səviyyəsinə qədər yüksəldi və bazar dəyəri təxminən $336 milyon artaraq $1.2 milyarddan yuxarı qalxdı. Mövcud gəlir trendinə əsasən bu, şirkətin yaxın gələcəyi 6x satış ilə qiymətləndirilir ki bu da sürətlə böyüyən, amma hələ də zərər edən ( hər rüb zərəri azalan ) bir biznes üçün çox yaxşı gələcək vəd edir deməkdir.

Görünən odur ki, 2026-nın birinci yarısında ABŞ-da bazara yüksək həcmdə likvidlik buraxılması ehtimal olunur. Bu, ümumilikdə şirkət dəyərlərinin artmasına səbəb ola bilər. Təbii ki, yüksəliş prosesi mütəmadi korreksiyalarla müşayiət olunacaq. Bu senarinin əsas səbəblərindən biri faiz endirimlərinə daha meyilli olan yeni FED rəhbəri ( böyük ehtimal ki H…

Read more

Qlobal farmasevtik bazarın 2025-ci ilin sonunda 1.8 trilyon ABŞ dollarına çatacağı gözlənilir. Bu rəqəmin 7 il sonra yəni 2033-cü ildə 4.5 Trillion dolları keçəcəyi gözlənilir

Artımın əsas səbəbləri: qocalan dünya əhalisi, xroniki xəstəliklərin çoxalması (xərçəng, diabet və s.) və biotexnologiya sahəsində sürətli yeniliklərdir.

ABŞ bu sahədə bazar dəyərinə görə dünyada liderdir və qlobal farmasevtik xərclərin təxminən 50%-ni təşkil edir. Çin isə ikinci böyük bazardır. Ən böyük gəlir gətirən farmasevtik 5 əsas sahə bunlardır :

1- Onkologiya (xərçəng müalicəsi)

Dünyada ən böyük gəlir gətirən farmasevtik sahədir. 2025-ci ildə xərçəng dərmanlarına xərclər 294 milyard dollar olub. 2029-cu ilə olan proqnoz isə nə az nə çox tam yarım trillion dollardı ( 441 milyard dollardan çox ).

2- İmmunologiya (Autoimmun xəstəliklərin müalicəsi).

Qlobal illik gəlir: 170–180 milyard dollardır. Xroniki autoimmun xəstəliklər artdığı üçün bazar davamlı böyüyür. Yəni İmmunologiya – onkologiyadan sonra dünyanın 2-ci ən böyük dərman bazarıdır.

3- Diabet dərmanları.

İllik gəlir 150–160 milyard dollardır. GLP-1 dərmanlarının (Ozempic, Wegovy, Mounjaro) populyarlığı səbəbilə diabet sahəsi çox böyüyüb.

4- Ürək-damar dərmanları.

Hələ də böyük bir bazardır, amma artım onkoloji və immunologiya qədər sürətli deyil. İllik gəlir 130–140 milyard dollardır.

5- Vaksinlər. COVID dövründə sıralamada 1-ə yüksəldi, amma ümumilikdə 5-ci yerdədir. İllik gəlir 90–100 milyard dollar cıvarındadır.

Bu bazarda ən çox gəlir qazanan şirkətlər təbii ki dünyada ən böyük xərçəng dərmanı istehsalçılarıdır.

Dünyanın №1 onkologiya şirkəti İsveçrənin Roche şirkəti sayılır.

Roche 20 ildən çoxdur ki, xərçəng müalicəsində liderdir.

Məşhur dərmanları:

Herceptin (süd vəzi xərçəngi),

Avastin (yoğun bağırsaq, ağciyər, böyrək xərçəngi),

Rituxan (qan xərçəngləri),

Tecentriq (immunoterapiya).

Roche təkcə onkologiyadan ildə 30-35 milyard dollar xalis gəlir əldə edir.

2-ci yerdə tarixdə ən uğurlu xərçəng dərmanlarından biri sayılan Keytrudanın istehsalçısı olan Merck (ABŞ) şirkətidir.

Keytruda melanoma, ağciyər, böyrək və bir çox digər xərçənglərdə istifadə olunur.

İllik satışlardan gəliri 20 milyard dolları keçir.

Sıralamada 3-cü yeri Bristol-Myers Squibb (BMS, ABŞ), 4-cü yeri Novartis (İsveçrə), 5-ci yeri isə Pfizer (ABŞ) şirkəti tutur.

Göründüyü kimi, bu sahədə ilk 5 likdə 3 ABŞ, 2 İsveçirə şirkəti yer alır.

Niyə böyük xərçəng dərmanı şirkətləri (Roche, Pfizer, Merck, Novartis, BMS) Azərbaycan, Gürcüstan, Moldova və digər kiçik və ya gəliri aşağı ölkələrin bazarına girmir?

Bunun əsas səbəbi Orijinal xərçəng dərmanlarının çox bahalı olmasıdır ki, kiçik ölkələrdə bu dərmanlara alıcı azdır. Xərçəng dərmanlarının əksəriyyəti illik 50,000–200,000$ civarında olur. Bəzi immunoterapialar illik 300,000$ belə ola bilir.

Azərbaycan, Gürcüstan, Moldova kimi ölkələrdə: əhali gəliri aşağıdır, dövlətin səhiyyə büdcəsi məhduddur, əksər xəstə xərcin özü ödəyə bilmir. Bu isə şirkətlər üçün az satış = az gəlir deməkdir. Yəni dolayı yolla şirkət deyir ki, “Əgər bu bahalı dərmanları ildə 100-150 xəstə alacaqsa, mənim bu bazar üçün xüsusi distribusiya sistemi qurmağıma dəyməz.” Çünki bu dərmanları saxlamaq və gətirmək çox bahalı və çətindir.

Orijinal onkoloji dərmanlar üçün tələb olunan şərtlər:

xüsusi temperatur (2–8°C soyuducu),

xüsusi daşınma qaydaları,

yüksək səviyyəli logistika,

ciddi sənədləşmə.

Bu infrastruktur zəif olan ölkələrdə dərmanların keyfiyyəti yolda itə bilər. Bu böyük şirkətlər üçün böyük risk deməkdir, yəni “Dərman düzgün daşınmadı → keyfiyyət düşdü → xəstə əks təsir yaşadı → şirkət günahlandı - şirkətin nüfuzu düşdü və bazar dəyəri kəskin azaldı.” Belə risklərə görə şirkətlər ən zəmanətli bazarlara fokuslanırlar. ABŞ, Kanada, Avropa və Körfəz ölkələri (çünki zəngindir) kimi ölkələrdə dövlət və sığorta şirkətləri bu dərmanların 100%-ni və ya 70–90%-ni ödəyir. Yəni kiçik bazarlar böyük şirkətlərin “strateji prioriteti” deyil.

Nəticədə kiçik bazarlara sahib olan Azərbaycan, Gürcüstan, Moldova kimi ölkələrdə Generic versiya (generik dərman) satan şirkətlər bazara sahib olur və öz aralarında rəqabət aparır.

Bəs Generic versiya (generik dərman) nə deməkdir? Generik dərman Original (brend) dərmanla eyni aktiv maddəyə malikdir, amma Patent müddəti bitəndən sonra başqa şirkət tərəfindən daha ucuz istehsal olunur.

Məsələn:

Brend: Cipralex - Generik: Essitalopram (bir çox şirkətlər istehsal edir)

Brend: Prozac - Generik: Fluoksetin

Brend: Zoloft - Generik: Sertralin

Brend: Cymbalta - Generik: Duloksetin

Generik və brend dərmanlar qanunla tələb olunan şəkildə eyni olmalıdır. Yəni xəstəliyi müalicə edən əsas hissə tamamilə eynidir.

Eyni aktiv maddə,

Eyni doza (milliqram),

Eyni təsir gücü və təhlükəsizlik,

Bədəndə eyni şəkildə işləmə.

Nələr fərqli ola bilər və ya nələri dəyişdirə bilərlər?

Köməkçi maddələr (dolğu maddələri),

Rəng, forma, dad,

Sorulma sürəti və davamlılığı,

İstehsal keyfiyyəti,

Saxlanma və daşınma şəraiti.

Buna görə qiymət 95% -ə qədər daha ucuz ola bilir. Dünyada ABŞ, Avropa, Yaponiya kimi ciddi nəzarət olan ölkələrdə əksər generiklər çox etibarlıdır. Hindistan, Pakistan, Rusiya və bəzi Yaxın Şərq ölkələrində keyfiyyət şirkətdən asılı olaraq dəyişə bilər. Buna görə çalışıb imkan daxilində Avropa şirkətlərinin generiklərin almaq lazımdır. Hazırda Azərbaycan da daxili olmaqla bir çox MDB ölkələrində Hindistan , Pakistan , Rusiya və Turkiyənin generik dərman şirkətləri bazarı bölüşdürürlər . Roche, Novartis, Pfizer, Merck və BMS kimi böyük dərman şirkətləri generik istehsal etmir.

Dünyanın ən böyük 3 generik şirkəti bunlardır: Sandoz (Avropa), Teva (İsrail), Mylan / Viatris (ABŞ).

Digər gəlir gətirən 3 xəstəliklərdə də bazar payına sahiblənmə və satışların metodikası ən çox gəlir gətirən xərçəngə oxşardı. Yəni milyardlara dollar elmi araşdırmalara sərf edən böyük şirkətlərin yaratdığı və patentləşdirdiyi dərmanlar patent müddəti bitənə qədər çox baha satılır. Patent ömürlük olmadığına görə pantent müddəti bitən kimi generik istehsal edən şirkətlər də o dərmanı ucuza istehsal etməyə başlıyır. Təbii ki patent müddəti bitənə qədər böyük şirkətlərin də elmi araşdırmaları davam edir və o müddətdə artıq 100-lərlə sınaqlar keçirilərək daha çox təsir edə bilən yeni dərmanlar hazırlanır və patentləşdirlərək baha qiymətə satışa çıxır. Və bu çarx daim belə fırlanır. Böyük şirkətlərin bahalı dərmanları yeni və müassir texnologiya ilə hazırlanmış olur və təbii ki generiklərdən baha olur.

Bəzən internetdə və sosial şəbəkələrdə generiklərdən də ucuz dərmanlardan istifadə yolları ilə xəçəngin müalicəsi ilə bağlı xəbər və videolar da yayılır. Bunlardan ən məhşurları çoxlarının inandığı Fenbendazole və Ivermectin dərmanlarıdır ki, bunlar heyvanların, xüsusən də atların müalicəsində daha çox istifadə olunur. Heçbiri dünya səhiyyəsində xərçəngin müalicəsi üçün təsdiq olunmayıb, baxmayaraq ki bəzi istifadəçilər sosial şəbəkələrdə bu dərmanlar vasitəsi ilə sağaldıqlarını iddia edirlər.

Hal-hazırda sürətli artan gəlirli sahələrdən biri də stress və depressiya dərmanlarıdır. Dünyada hər 7 yeniyetmədən biri psixi pozuntu yaşayır və depressiya bu yaş qrupunda digər xəstəliklərin əsas səbəblərindən bir olur. 2019-dan sonra (COVID dövrü) aparılan araşdırmalar göstərir ki, gənclərdə – xüsusən qızlarda – depressiya və narahatlıq ciddi şəkildə artıb, həmçinin özünəqəsd və özünə zərər davranışları yüksəlib.

Dünyada depressiyanı artıran əsas 2 risk faktoru hesab edilir:

Minimal sosial dəstək depressiya ehtimalını - 6 dəfə artırır,

Cəmiyyətdə diskriminasiya hissi (varlı-kasıb təbəqələşməsi) - 3.7 dəfə artırır.

Bu baxımdan Azərbaycandakı vəziyyət də qlobal tendensiyanın bir hissəsidir - daha çox stres, daha çox depressiya və daha çox ümidsizlik hissi yaşayan gənclərin sayı artır. Azərbaycanda gənclər arasında depressiya ilə bağlı vahid rəsmi statistika yoxdur, amma bir neçə ciddi araşdırma və hesabat vəziyyəti yaxşı göstərir. Araşdırmalar səbəb kimi əsasən 5 faktoru önə çəkir.

1. Müharibə və travmatik təcrübələr,

2. Ailə mühiti və zorakılıq,

3. Təhsil sistemi və imtahan stresi,

4. İşsizlik və gələcək qorxusu,

5. Psixoloji yardımın çatışmazlığı.

Antidepresant bazarı durmadan böyüyür və artıq illik xalis gəliri 40 milyard dolları keçib. Bu sahədə daha çox texnoloji yenilikləri tətbiq edərək yeni yaranan şirkətlər bazarda yeni dərmanlar satışa çıxarır. Dünyada insan sayı artdıqca qidalanma keyfiyyəti zəifləyir, digər tərəfdən sosial və iqtisadi amansız rəqabət bütün digər xəstəliklərin birbaşa və ya dolayı yolla səbəbi hesab edilən stress və depressiyanı artırır. Bu isə krizisllərin ən az təsir edə bildiyi dərman şirkətlərinin böyüməsini artırı. Buna görə hazırda ən güvənilir səhmlərdən biri də elə tibbi dərman istehsalı ilə məşqul olan şirkətlər hesab olunur.

Hazırda Bazar dəyərinə görə dünyanın ən böyük 5 dərman şirkətidən 3-ü ABŞ-a məxsusdur.

Bazar dəyərinə görə ABŞ-ın ən böyük 5 şirkətinə Eli Lilly 1T dollarla liderlik edir.

Nəticə olaraq, qlobal farmasevtik bazar sürətlə böyüməyə davam edir və bu artımın mərkəzində onkologiya, immunologiya və metabolik xəstəliklər dayanır. Böyük şirkətlər yüksək gəlirli bazarlara fokuslanarkən, Azərbaycan kimi ölkələrdə generik dərmanlar üstünlük təşkil edir. Trendlər göstərir ki, dərman sənayesi həm bu günün, həm də gələcəyin ən strateji və ən davamlı sahələrindən biri olaraq qalacaq.

Mənbələr :

https://intuitionlabs.ai/articles/pharmaceutical-market-analysis-trends

https://data.unicef.org/topic/child-health/mental-health

https://www.thelancet.com/journals/lanpsy/article/PIIS2215-0366%2821%2900395-3/fulltext

https://gco.iarc.who.int/media/globocan/factsheets/populations/31-azerbaijan-fact-sheet.pdf

https://investingnews.com/daily/life-science-investing/pharmaceutical-investing/top-pharma-companies-by-revenue/

https://www.iqvia.com/insights/the-iqvia-institute/reports-and-publications/reports/the-global-use-of-medicines-outlook-through-2029

https://www.iqvia.com/-/media/iqvia/pdfs/events/presentation_global-meds-webinar_public.pdf

https://www.iqvia.com/-/media/iqvia/pdfs/files/iqvia-quarterly-pharmaceutical-market-outlook---november-2023.pdf

https://www.iqvia.com/-/media/iqvia/pdfs/canada/2024-trends/english/top10worldwidesales_24.pdf

https://rarediseases.org/orphan-drugs-represent-41-percent-of-all-new-medications/

Son bir neçə ayda baş verən hadisələr göstərir ki, Rusiya–Ukrayna müharibəsinin gedişi fonunda bizim regiona ciddi iqtisadi təzyiqlər yaxınlaşır. Qlobal proseslərdən görünür ki, neft qiymətlərinin maksimum dərəcədə aşağı salınması üçün koordinasiyalı addımlar atılır. Məqsəd – bölgədə hərbi-siyasi vəziyyətə təsir etmək və sülhə məcburetmə mexanizmini gücləndirməkdir.

Neft qiyməti düşsə də, Rusiyanın böyük həcmdə neft ixrac etməsi, ucuz satış olsa belə, müharibənin maliyyələşməsinə imkan verirdi. Lakin son aylarda diqqət etsəniz görərsiniz ki, Ukraynanın əsas hücum hədəfləri Rusiya ərazisindəki neft və qaz infrastrukturu obyektləridir. Ehtimal olunur ki, bunun əsas məqsədi Rusiyanın istehsal gücünü azaltmaq və neft qiymətlərinin düşməsi fonunda müharibənin maliyyə dayanıqlığını zəiflətməkdir.

Digər tərəfdən, hazırda Venesuelaya ABŞ tərəfindən həm iqtisadi, həm də hərbi təzyiq ciddi şəkildə artıb. ABŞ hərbi gəmilərinin Venesuelaya çox yaxın məsafədə yerləşməsi də bunu göstərir. Venesuela iqtisadiyyatının tamamilə neftdən asılı olduğunu nəzərə alsaq, neftin ucuzlaşması orada da məcburi dəyişikliklərə gətirib çıxaracaq.

Ərəb ölkələrində layihələrin kiçildilməsi — xəbərdarlıq siqnalı

Neft istehsalında ən böyük paya sahib ərəb ölkələri də uzun müddətdir ki, neft gəlirlərində azalmanın yaratdığı risklərə hazırlaşırlar. Son aylarda bir çox ərəb neft ixracatçısı infrastruktur və inkişaf layihələrini ya kiçildib, ya da tamamilə dayandırıb.

Məsələn, Səudiyyə Ərəbistanı Vision 2030 çərçivəsindəki mega-layihələrdə (NEOM, The Line, Red Sea Project və s.) ciddi miqyas daralmasına gedib. Tenderlərin dəyəri kəskin azalıb ki, bu da yeni layihələrin gecikdiyini və investisiya axınlarının zəiflədiyini göstərir.
Çoxsaylı mənbələrin bildirdiyinə görə, aşağı neft qiymətləri həm dövlət büdcəsinə, həm də suveren fondlara təzyiq yaratdığı üçün bəzi layihələr ya təxirə salınıb, ya da prioriteti aşağı salınıb. Mütəxəssislər də təsdiqləyir:

“Aşağı prioritetli layihələr ləğv olunacaq, digərlərinin isə icra müddəti uzadılacaq ki, illik maliyyə yükü azalsın.”

Bu proseslərin region ölkələrinə təsiri

Görünən budur ki, ərəb ölkələrinin uzun müddətdir hazırlaşdığı neft şokunun reallaşması çox yaxınlaşıb və bu, xüsusilə neft-qaz sektorundan yüksək dərəcədə asılı olan Azərbaycan, Türkmənistan, Özbəkistan və Qazaxıstan kimi ölkələr üçün ciddi risklər yaradır.

Enerji resursları olmayan Gürcüstan da təsirdən kənarda qalmayacaq, çünki ölkənin maliyyə dövriyyəsinin böyük hissəsi qonşu neft ixrac edən dövlətlərdən gəlir. Regional maliyyə axınlarının zəifləməsi Gürcüstan iqtisadiyyatına da təzyiq göstərəcək.

Belə bir şəraitdə insanların daşınmaz əmlak, bahalı avtomobil və brend mallara tələbi azalacaq. Hətta bəzi böyük sektorlar üzrə işçi ixtisarları gündəmə gələ bilər.

Türkmənistan bu baxımdan nisbətən daha az risk altındadır, çünki ixra­c etdiyi nefti hətta 37–40 dollar aralığında satsalar belə, ölkənin zəruri xərclərini ödəməyə kifayət edir. Azərbaycan üçün isə bu hədd təxminən 2 dəfə daha yüksəkdir.

Daşınmaz əmlak sektorunda real eniş artıq başlayıb

IBF-in araşdırmalarına əsasən, neft qiymətlərinin düşməsindən ən çox zərər görən sahə qeyri-neft sektoru içində daşınmaz əmlakdır. Artıq qiymət enişi hər həftə hiss olunur.

Son araşdırmalara görə, Rusiya ilə yanaşı hətta enerji sektorundan asılılığı az olan Gürcüstanda belə daşınmaz əmlak və kirayə qiymətləri enməyə başlayıb. Kirayələrinin 63%-nin turistlər tətəfindən tutulduğu Tbilisinin mərkəzində belə son həftələrdə qiymətlər düşməkdə davam edir.

Bu, bölgədə daşınmaz əmlak bazarında uzun müddət şişirdilmiş qiymətlərin tədricən əriməyə başladığını göstərir. Eyni zamanda proqnozlara görə:

Qiymət düşüşünün indiki sürəti hələ də real riskləri tam əks etdirmir və müəyyən müddətdən sonra enişin kəskinləşəcəyi ehtimal olunur.

Tikinti şirkətləri üçün daha ağır dövr başlayır

Bu şəraitdə insanlar daha ucuz qiymətə ev almaq üçün gözləmə mövqeyinə keçir. Nəticədə kreditlə maliyyələşən tikinti şirkətləri ödəniş təzyiqləri səbəbindən qiymətləri aşağı salmağa məcbur olacaq. Bu isə zəncirvari təsir yaradaraq sektoru böhrana sürükləyə bilər.

Digər risk faktorları

Bundan başqa, bazara təsir edən digər mühüm amillər də mövcuddur:

• qlobal inflyasiyanın yüksəlməsi

• xidmət sektorunda qiymət artımları

• şirkətlərin qeyri-müəyyənlik fonunda xərcləri minimuma endirməsi

• əhalinin gəlirlərinin azalması

• yüksək faizli kreditlərlə alınmış evlərin ödəniş problemləri

• təkrar mənzil bazarına çoxlu sayda evin satışa çıxması

Bütün bunlar birlikdə təklifi artırır, lakin tələb aşağı olduğu üçün qiymətləri daha da aşağı çəkir.

Bu gün region artıq neft şokunun ilkin dalğasını hiss etməyə başlayıb. İqtisadi göstəricilər, layihələrin dondurulması, neft gəlirlərinin azalması və əhali davranışındakı dəyişikliklər göstərir ki, qarşıdakı aylarda daşınmaz əmlak bazarında daha kəskin qiymət düşüşü gözlənilir. Bu prosesin təsirləri isə bütün Qafqaz və Mərkəzi Asiyanı əhatə edəcək.

Nəticə olaraq, qarşıdakı dövr həm ehtiyatlı olmağı, həm də strateji düşünməyi tələb edir. Şəxsi maliyyə qərarları, investisiya addımları bu yeni reallığa uyğunlaşdırılmalıdır ki, region ölkələri əhalisi növbəti illəri daha az itki ilə qarşılasın.

Mənbələr :

https://documents1.worldbank.org/curated/en/285561617602569676/pdf/Azerbaijan-Rapid-Housing-Needs-and-Demand-Assessment-Baku-Pilot.pdf?fbclid=IwAR0Go1YdqFko6ForoDU1tAJDVPBYakJdnemW7BY5BdnhN6hh_r0WXx4El7I

https://www.reuters.com/world/americas/us-launch-new-phase-venezuela-operations-sources-say-2025-11-22

https://www.businessinsider.com/russia-oil-price-putin-ukraine-war-urals-crude-2025

https://openknowledge.worldbank.org/entities/publication/3dfebf93-5c17-48a5-94b9-0e403ada23c2

https://zerocarbon-analytics.org/energy/oil-prices-government-finances-in-the-middle-east-and-central-asia/#:~:text=Key%20points:,to%20the%20International%20Monetary%20Fund.

https://seekingalpha.com/news/4503056-saudi-aramco-is-said-to-pauses-domestic-chemicals-projects-amid-oil-price-pressures

https://www.oxfordeconomics.com/resource/global-construction-outlook-q2-2025/

https://www.imarcgroup.com/russia-real-estate-market

https://www.globalpropertyguide.com/europe/russia/price-history

SoFi Technologies 2011-ci ildə ABŞ-da qurulmuş və bu gün sürətlə böyüyən “fintech-bank” modelini təmsil edən şirkətdir. “Social Finance” adı ilə başlayan bu şirkət əvvəlcə tələbə kreditlərini refinanslaşdırmaqla (re-finance) tanınsa da, zamanla tam funksional bank, investisiya və texnologiya platformasına çevrildi.

SoFi-nin yaranma hekayəsi

SoFi-nin hekayəsi 2011-ci ildə Stanford Biznes Məktəbində başlayıb.
Dörd MBA tələbəsi — Mike Cagney, Ian Brady, James Finnigan və Dan Macklin — tələbə kredit sistemindəki ədalətsizlikdən narazı idilər. Çünki ABŞ-da tələbə kreditlərinin faiz dərəcələri çox yüksək idi və kredit alan gənclər gələcəkdə yaxşı iş tapsalar belə, illərlə borc altında qalırdılar, banklar isə bu prosesdən böyük gəlir qazanırdı. Bu dörd tələbə bu məsələni həll etmək üçün “Niyə biz tələbələrə öz aramızda daha ədalətli, sosial əsaslı bir borc modeli yaratmayaq?” düşüncəsi ilə hərəkətə başladılar . Elə ilk addımları – “Tələbədən tələbəyə kredit” layihəsi oldu.

İlk pilot layihə Stanford Universitetinin məzunları ilə keçirildi.
Əvvəlki illərin məzunları SoFi platformasında gənc tələbələrə aşağı faizlə borc verirdilər. Yəni bank yox idi, komissiya yox idi — sadəcə cəmiyyət içi maliyyə köməyi.Bu model o qədər uğurlu oldu ki , ilk il cəmi 100 tələbəyə 2 milyon dollar borc verildi və nəticə çox yaxşı oldu - kreditlərin geri ödənişi 99%-dən yuxarı idi!

Beləliklə, SoFi ilk investorlarını və maliyyə dəstəyini qazandı.

Silikon Vadisinə çıxış (2012–2015)

2012-ci ildən etibarən SoFi artıq risk kapitalı fondlarından (venture capital) və Wall Street investorlarından dəstək almağa başladı. Tələbə kreditləri ilə başlayan şirkət artıq refinanslaşdırma ( refinance) və şəxsi kreditlər də təklif etməyə başladı.

Ən böyük dönüş nöqtəsi 2015-ci ildə oldu: - SoFi “tələbə kredit startapı”ndan “tam maliyyə ekosistemi”nə çevrildi. Artıq məqsəd sadəcə borc vermək yox, insanların bütün maliyyə həyatını idarə etmək idi.

“Sosial”dan “Texnoloji”yə keçid

SoFi-nin “social finance” modeli tədricən texnologiya əsaslı fintech modelinə çevrildi.
Şirkət mobil tətbiqini buraxdı, avtomatik borc hesablamaları, kredit monitorinqi və investisiya funksiyaları əlavə etdi.

2018-ci ildə isə SoFi Galileo Financial Technologies adlı bir platformanı aldı — bu, SoFi-yə digər fintech şirkətlərinə bank infrastrukturu satmaq imkanı verdi.
Artıq SoFi təkcə bank yox, həm də banklara xidmət edən texnologiya şirkəti oldu.

Yeni dövr – Anthony Noto və “SoFi Bank”

2018-ci ildə keçmiş Twitter CFO-su və Goldman Sachs-ın keçmiş direktoru Anthony Noto SoFi-nin CEO-su oldu. Onun rəhbərliyi altında şirkət məhsullarını genişləndirdi, öz bank lisenziyasını aldı (2022-ci ildə rəsmi təsdiq) və nəhayət NASDAQ-da SOFI adı ilə listinq edildi. Anthony Noto SoFi-ya “Biz bank deyilik. Biz insanlara maliyyə azadlığı verən texnologiya şirkətiyik” yanaşmasını gətirdi

SoFi - bu günü və gələcəyi

Bu gün SoFi 12 milyondan çox üzvə malikdir. ABŞ-ın ən sürətlə böyüyən onlayn bankı olmaqla yanaşı həm də kredit, investisiya, sığorta və texnologiya sahələrini birləşdirən tam ekosistemə çevrilmiş bir bankdır. SoFi artıq sadəcə maliyyə xidməti deyil — “həyat tərzi brendi” kimi qəbul olunur. Onun şüarı hər şeyi izah edir: “Get Your Money Right.”

Bu gün şirkətin Biznes Modeli və Strateji Yanaşması Üç əsas istiqamətdən ibarətdir.

1. Kreditləşmə:

   • Tələbə kreditləri və onların refinanslaşdırılması

   • Şəxsi və avtomobil kreditləri

   • İpoteka və ev kapitalı kreditləri

2. Bank və ödəniş xidmətləri:

   • Onlayn bank hesabları, debet kartlar

   • Pul idarəetməsi, əmanətlər və faiz gəlirləri

   • “SoFi Money” və “SoFi Credit Card” kimi məhsullar

3. İnvestisiya və texnologiya platforması:

   • Kripto, səhmlər və ETF-lər üçün “SoFi Invest”

   • Texnologiya infrastrukturu (Galileo və Technisys bölmələri vasitəsilə)

   • Digər fintech şirkətlərinə “Platform as a Service” modeli ilə xidmət

SoFi öz böyüməsini Financial Services Productivity Loop (maliyyə məhsullarının dövri ekosistemi ) konsepti üzərində qurub. Bu modelə görə istifadəçi bir məhsul (məsələn, bank hesabı açır) alır və şirkət həmin istifadəçiyə kredit, investisiya və ya sığorta kimi əlavə məhsullar təklif edir. İstifadəçi şirkətin ekosisteminə daha dərindən daxil olur və artıq birdəfəlik müştəri deyil, davamlı gəlir mənbəyinə çevrilir. Bu model sayəsində SoFi həm istifadəçi saxlanmasını artırır, həm də orta gəliri (revenue per member) davamlı böyüdür.

Maliyyə Performansı

Ümumi göstəricilər (2024–2025)

• 2024 gəliri: 3.76 milyard dollar

• 2025 gözləntisi: 4.2 milyard dollar səviyyəsində

• İl üzrə artım: təxminən +30%

• Net gəlir (Q1 2025): 71 milyon dollar – bu, SoFi tarixində ən yüksək mənfəətdir

• Tənzimlənmiş EBITDA marjası: 20%-dən yuxarı

• Nağd vəsait: 2 milyard dollara yaxın

• Üzv sayı: 12 milyon (2024-lə müqayisədə +34%)

• Ümumi məhsul sayı: 16 milyon (+35% artım)

Şirkət artıq “mənfəətli mərhələyə” keçdiyini elan edib və 2025-2026-ci illərdə ardıcıl dörd rübdə müsbət net gəlir əldə etməyi hədəfləyir. 2020-2022-ci illərdə SoFi əsasən kredit gəlirlərindən asılı idi. Lakin 2023-dən etibarən balans dəyişdi - “Financial Services” bölməsindən gəlir artıq ümumi gəlirin 40%-ni təşkil edir. O cümlədən “Technology Platform” (Galileo + Technisys) hissəsi gələcəkdə ən yüksək marjlı sahəyə çevrilməkdədir. Gəlir diversifikasiyası isə şirkəti daha sabit və çevik edir.

Gələcək Planlar və Perspektivlər

Qısamüddətli Planlar (2025–2026)

2025-ci ildə :

• üzv sayını 12 milyondan 14 milyona çatdırmaq

• məhsul sayını 16 milyondan 21 milyona yüksəltmək

• hər üzvün ən az 2 fərqli SoFi məhsulundan istifadə etməsinə nail olmaq

• illik gəliri 4 milyard dollara çatdırmaq

• xalis mənfəət marjasını 15%-ə yüksəltmək

• “fee-based” (komissiya və xidmət) gəlirlərini ümumi gəlirin 50%-nə qədər artırmaq

2026-ci il üçün yeni məhsullar və xidmətlər :

• Alternativ investisiya fondları: OpenAI, SpaceX kimi özəl şirkətlərə sərmayə imkanı yaradan fondlar.

• Blokçeyn əsaslı beynəlxalq köçürmələr: ABŞ-dan Meksikaya və digər ölkələrə “blockchain transfer” sistemləri.

• AI dəstəklı kredit analiz sistemi: süni intellekt vasitəsilə daha dəqiq kredit qərarları.

• Yeni “Premium” hesablar: ödənişli abunə (subscription) modelləri ilə əlavə xidmətlər – məsələn, investisiya məsləhətləri, yüksək cashback və s.

Uzunmüddətli Perspektivlər (2028–2030)

SoFi-nin “Galileo” və “Technisys” platformaları sayəsində şirkət digər banklara və fintech-lərə göstərdikləri xidməti daha da genişləndirməyi planlayır.

Qarşıya qoyduğu hədəflər :

• ABŞ və Kanadadan kənarda da bu platformanı təqdim etsin,

• 2026-cı ildə bu seqment ümumi gəlirin 25%-ni təşkil etsin,

• 10-dan çox beynəlxalq bank və neobank SoFi platformasından istifadə etsin.

• Cənubi Amerika (Panama, Kolumbiya, Meksika),Kanada və Böyük Britaniya kimi bazarlara çıxsın,

• Blokçeyn əsaslı beynəlxalq ödəniş sistemini genişləndirsin.

  

SoFi 2030-a qədər “One-stop Financial Super App” (hamısı bir app-də ) prinsipi ilə tam maliyyə ekosistemi qurmaq istəyir. Bu ekosistemin hədəfi : - bir istifadəçi bir tətbiqdən çıxmadan bütün maliyyə həyatını idarə edə bilsin- prinisipidir.

• Bu sistemə aşağıdakı bölmələr daxil olacaq:

  • Bank hesabı

  • Kredit

  • İnvestisiya

  • Kripto

  • Sığorta

  • Təqaüd hesabları

  • Vergi idarəetməsi

2027-dən etibarən SoFi-nin məqsədi sabit mənfəət səviyyəsinə çatmaq və 2028–2029-cu illərdə ilk dividendləri verməkdir. SoFi artıq “fintech startapı” mərhələsini keçib.
İndi o, ABŞ-ın növbəti maliyyə texnologiyaları nəhəngi olma yolundadır — eynilə Tesla-nın avtomobil bazarında etdiyi kimi, SoFi də bankçılıqda inqilab etməyi qarşısına məqsəd qoyub.